ดร. โฮเวิร์ด การ์ดเนอร์ (Howard Gardner) นักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้เสนอ ทฤษฎีพหุปัญญา (Theory of Multiple Intelligences) ซึ่งพลิกโฉมวงการการศึกษาโดยชี้ให้เห็นว่าความฉลาดของมนุษย์ไม่ได้มีเพียงแค่ด้านวิชาการ (IQ) หรือตรรกะเท่านั้น แต่มีความหลากหลายและแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล

เดิมทีการ์ดเนอร์แบ่งความฉลาดออกเป็น 7 ด้าน และต่อมาได้เพิ่มด้านที่ 8 (และมีการพูดถึงด้านที่ 9 ในเวลาต่อมา) โดยแบ่งออกเป็นดังนี้ครับ:

1. ปัญญาด้านภาษา (Linguistic Intelligence)

• ลักษณะ: มีความสามารถโดดเด่นในการใช้ภาษา ทั้งการพูด การฟัง การอ่าน และการเขียน สามารถจดจำคำศัพท์ เข้าใจไวยากรณ์ และถ่ายทอดเรื่องราวได้ดี

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบเล่าเรื่อง ชอบอ่านหนังสือ เขียนเรียงความเก่ง โต้วาทีหรืออธิบายสิ่งซับซ้อนให้เข้าใจง่าย

2. ปัญญาด้านตรรกะและคณิตศาสตร์ (Logical-Mathematical Intelligence)

• ลักษณะ: คิดอย่างเป็นเหตุเป็นผล เข้าใจตัวเลข รูปแบบ (Pattern) และความสัมพันธ์เชิงตรรกะได้ดี

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบแก้โจทย์ปัญหา ชอบทดลอง สนใจการเขียนโปรแกรม หรือการคิดคำนวณที่เป็นระบบ

3. ปัญญาด้านมิติสัมพันธ์ (Spatial Intelligence)

• ลักษณะ: มีความสามารถในการรับรู้ทางสายตา มองเห็นภาพในหัวได้อย่างชัดเจน เข้าใจเรื่องพื้นที่ ทิศทาง และรูปทรง

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบวาดรูป ระบายสี ออกแบบ ต่อเลโก้ อ่านแผนที่เก่ง หรือจัดองค์ประกอบภาพได้ดี

4. ปัญญาด้านร่างกายและการเคลื่อนไหว (Bodily-Kinesthetic Intelligence)

• ลักษณะ: สามารถควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกายได้อย่างประสานสัมพันธ์และแม่นยำ หรือมีความคล่องแคล่วในการใช้มือประดิษฐ์สิ่งต่างๆ

• พฤติกรรมที่พบ: เล่นกีฬาเก่ง ชอบเต้นรำ แสดงออกทางสีหน้าท่าทางได้ดี หรือถนัดงานช่าง งานประดิษฐ์

5. ปัญญาด้านดนตรี (Musical Intelligence)

• ลักษณะ: ไวต่อเสียง จังหวะ ทำนอง และระดับเสียง สามารถซึมซับและแยกแยะความแตกต่างของเสียงได้ดี

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบร้องเพลง เคาะจังหวะ เล่นดนตรี หรือจดจำทำนองเพลงได้รวดเร็วแม้ได้ยินเพียงไม่กี่ครั้ง

6. ปัญญาด้านมนุษยสัมพันธ์ (Interpersonal Intelligence)

• ลักษณะ: มีความไวต่อความรู้สึก สภาพจิตใจ และแรงจูงใจของผู้อื่น เข้าใจและปรับตัวเข้ากับคนรอบข้างได้ดี

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบทำงานเป็นทีม เป็นผู้นำกลุ่ม เป็นผู้ฟังที่ดี และมักเป็นผู้ไกล่เกลี่ยเมื่อมีความขัดแย้งเกิดขึ้น

7. ปัญญาด้านความเข้าใจตนเอง (Intrapersonal Intelligence)

• ลักษณะ: รู้จักและเข้าใจความรู้สึก จุดอ่อน จุดแข็ง เป้าหมาย และความต้องการของตนเองอย่างลึกซึ้ง

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบทำงานคนเดียว มีสมาธิสูง มีเป้าหมายในชีวิตชัดเจน และสามารถควบคุมอารมณ์ของตนเองได้ดี

8. ปัญญาด้านธรรมชาติวิทยา (Naturalist Intelligence) (เพิ่มเข้ามาภายหลังในปี 1997)

• ลักษณะ: มีความสามารถในการสังเกต จำแนก แยกแยะ และจัดหมวดหมู่สิ่งต่างๆ ในธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อมรอบตัว

• พฤติกรรมที่พบ: สนใจเรื่องต้นไม้ สัตว์ ฤดูกาล ดาราศาสตร์ หรือสามารถแยกแยะความแตกต่างของสิ่งของที่มีรายละเอียดคล้ายคลึงกันได้ดี

9. ปัญญาด้านการดำรงอยู่ หรือ ปรัชญา (Existential Intelligence) (มีการเสนอเพิ่มเติมในภายหลัง)

• ลักษณะ: มีความสามารถในการตั้งคำถามเชิงลึกเกี่ยวกับการมีอยู่ของมนุษย์ ความหมายของชีวิต ความตาย หรือจักรวาล

• พฤติกรรมที่พบ: ชอบคิดทบทวนเรื่องนามธรรม สนใจปรัชญา ศาสนา และมักตั้งคำถามว่า "เราเกิดมาทำไม?" หรือ "อะไรคือเป้าหมายของชีวิต?"

ทฤษฎีนี้เป็นเครื่องยืนยันว่ามนุษย์ทุกคนมีความเก่งที่แตกต่างและหลากหลาย ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างมากในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อช่วยดึงศักยภาพที่ซ่อนอยู่ของแต่ละคนออกมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดครับ